دوشنبه ٣ تیر ١٣٩٨
گزارش سفر بوسني و هرزگوين

مكتبه غازي خسرو بيگ

كتابخانه غازي خسرو بيگ يكي از قديمترين معتبر ترين كتابخانه هاي بوستي وهرزگوين است اين كتابخانه در سال 1537 ميلادي توسط حاكم اين منطقه خسرو بيگ در كنار مدرسه اي كه براي تربيت طلاب علوم ديني تأسيس كرده بود بناشد. هدف از تأسيس كتابخانه استفاده مدرسين و طلاب علوم ديني براي بالا بردن سطح دانش و پژوهش در زمينه مختلف علوم اسلامي بود. وي علاوه بر وقف كتابخانه شخصي خود تعداد زيادي از نسخه هاي خطي را در اين
٢/٢٢/٢٠١٧ - ٩:٢٢
          کتابخانه غازی خسرو بيگ يکی از قديمترين معتبر ترين کتابخانه های بوستی وهرزگوين است اين کتابخانه در سال 1537 ميلادی توسط حاکم اين منطقه خسرو بيگ در کنار مدرسه ای که برای تربيت طلاب علوم دينی تأسيس کرده بود بناشد. هدف از تأسيس کتابخانه استفاده مدرسين و طلاب علوم دينی برای بالا بردن سطح دانش و پژوهش در زمينه مختلف علوم اسلامی بود. وی علاوه بر وقف کتابخانه شخصی خود تعداد زيادی از نسخه های خطی را در اين کتابخانه جمع آوری کرد تا عموم فضلا و طلاب علوم دينی بتوانند از آنها بهره گيرند. و مدرسه و مکتبه به اسم وی نام گذاری شد.
          اين مکتبه تا سال 1863 ميلادی زير نظر مدرسه غازی خسرو بيگ اداره می شد. در سال 1863 ميلادی اداره وقف غازی خسرو بيگ تأسيس گرديد و در اين سال عثمان پاشا توپال والی بوسنی داد که در کنار مدرسه محلّی حجره ای برای مکتبه ساخته شد و کتابخانه به محل جديد انتقال يافت. اين کتابخانه تا سال 1935 ميلادی در اين ساختمان باقی ماند و تعداد زيادی نسخه خطی به آن افزوده شد. در سال 1935 ميلادی کتابخانه به طبقه پايين دار الافتاء سرايوو در مقابل مسجد سلطانی انتقال داده شد و تا سال 1992 ميلادی کتابخانه در مقابل مسجد سلطان به فعاليت خود ادامه داد. در سال 1992 ميلادی درگيريها و شروع جنگ کتابخانه به زير زمين مسجد سلطانی انتقال داده شد و در ايام جنگ (1992 – 1995) 8 بار نسخه های خطی از جايي به جايی ديگر منتقل گرديد و 800 نسخه نفيس اين کتابخانه در بانک تجاری به امانت پسرده شد و بدينگونه مدت 3 سال جنگ اين کتابخانه از نابودی نجات يافت. حملات شديد و درگيريهای متعدد در چهار صد سال گذشته مانند کشتار و جنگ و به آتش کشيدن اماکن بوسنی و هرزگوين را تهديد کرده است. در سال 1697 در يک حمله موقافات غازی خسرو بيگ به آتش کشيده شد. آنچه امروز مجموعه موقوفا غازی خسرو بيگ باقی مانده کتابخانه وی 100,000 نسخه خطی و چاپی و مجلات و عهد نامه ها به زبانهای عربی، ترکی، فارسی و بوسنايی و تعدادی به زبانهاي ديگر است. از اين مجموعه 10500 نسخه خطی است و اين مجموعه که با مجموعه رسائل حدود 20,000 نسخه و سند خطی در علوم اسلامی لغت شرقی، چون تفسير، فقه، حديث، رياضی، تاريخ طب رياضی و نجوم می باشد. در زمانهای مختلف تعداد زيادی از نسخه های خطی از بين رفته و تعدادی نيز به کتابخانه اضافه شده است. بدليل اهميت اين کتابخانه در طول تاريخ بسياری از علماء دانشمندان ومدارس دينی کتابخانه های خود را وقف کتابخانه غازی خسرو بيگ کرده اند از جمله کتابخانه هايي که به کتابخانه خسرو بيگ ملحق گرديده.
1- کتابخانه حاج محمد بيک قراجورنک از موستار است اين کتابخانه يکی از قديمترين کتابخانه های موستار بود که در سال 1552 ميلادی تأسيس شده بود.
2- کتابخانه ميمی شاه بيگ از منطقه فوتشا، اين کتابخانه نيز از کتابخانه معتبر و قديمی بود که در سال 1569 ميلادی تأسيس شده بود.
3- کتابخانه درويش پاشا بيازيد اغيتش شهر موستار که در سال 1592 تأسيس شده بود.
4- التشی ابراهيم باشا از ترافتيک که و در سال 1704 تأسيس شده بود.
5- کتابخانه مصطفی افندی ايوبوفيتش شيخ يويو (متوفای 1707).
6- کتابخانه الحاج خليل افند از شهر غراتشانيتسا (که در نيمه قرن 18 ميلادی رحلت کرد).
7- عثمان شهدی افندی قنطميری از سرايوو که در سال 1774 تأسيس شده بود.
علاوه بر اين در سالهای گذشته تعداد قابل توجهی از نسخ خطی کتابخانه های شخصی به اين کتابخانه اضافه شده است که از جمله آنهاست:
1- مکتبه الحاج محمد افندی خانجيتش (م. 1994).
2- بخشی از کتابخانه القاضی الشرعی الاعلی حلمی انند خطيبروفيتش (م. 1994).
3- کتابخانه عثمان عسف سکولرفيتش (م. 1971).
4- کتابخانه دکتر محمد حاجيجيتش (1986)
و کتابخانه های ديگری که بطور هديه از طرف وارثان و خيرين به کتابخانه انتقال داده شد که از جمله آنها است:
1- سنان الدين افند از سارايور.
2- خانواده تشار شيما موفيتش از زينتسا
3- برادران جوميشيتش از بانيالوکا
و کتابخانه ها و افرادی که نسخه های خطی بسيار نفيسی را به زبانهای مختلف عربی، فارسی، ترکی و بوسيايي و صربی و کرواتی و زبانهای اروپايي به کتابخانه اهداء کردند.
مجموعه نسخه خطی موجود در کتابخانه از کشورهای مختلف بوسيله مؤلفين و شارحين و نسخه نگاران کتابت يا تأليف گرديده است. بطور مثال نسخه هايي از مکه، مدينه منوره، قاهره، استانبول، ايران و نسخه های نادر و نفيسی از بوسنی و کشورهای اطراف آن ساختار نسخ های خطی اين کتابخانه را تشکيل می دهند از جمله نفايس نسخ خطی کتابخانه.
نسخه ای از احياء العلوم ابی حامد غزالی است که در سال 500 هجری قبل از وفات مؤلف کتابت شده و قديمترين نسخه کتابخانه بشمار می آيد.
نسخه ای از ديوان حافظ مصوّر بخط نستعليق بسيار زيبا از نفايس اين کتابخانه است.
تحفة الاحرار عبد الرحمن جامی که در سال 1575 ميلادی در مکه کتابت گرديده.
- فردوس الاخبار بمأثور الخطاب، مجموعه احاديث نبوی که ابو شجاع شير وير بن شهردار بن شير وی الديلمی الهمدانی (متوفای 1155) که در سال 1151 ميلادی 4 سال قبل از وفات مؤلف در مدرسه عماديّه همدان کتابت شده.
- تفسير کشاف تأليف جار الله زمخشری که در مدرسة المستنصريّه بغداد در سال 1262 کتابت و با نسخه اصل بخط مؤلف مقابله شده.
- و نسخه های نادری چون صدر و رسومات از شيخ ابراهيم حقی بن درويش عثمان ارزرومی و بداية الباب السابع من کتاب الرابع من کتاب القانون از ابن سينا و شرح اشکال فی الهندسه از موسی بن محمد قاضی زاده و کتاب الملخص فی علم الفلک از محمود بن عمر چغمينی و نزهة الناظر در حساب از ابن الهائم المقدسی و خلاصة الحساب شيخ بهايي زينت بخش اين کتابخانه است.
          همچنين تعدادی زيادی از نفايس قرآنی باتذهيب خطوط بسيار زيبا در اين کتابخانه وجود دارد که از جمله آنها قرآنی است بخط عبد الله بن محمد الحافظ الشيرازی که در سال 980 هجری در شيراز کتابت شده که از نفيس ترين قرآنهای اين مجموعه می باشد قرآنهای خطی ديگری زينت بخش اين کتابخانه است که چون قرآنی که به امر محمد فاضل پاشا برای مسجد غازی خسرو بيگ وقف شده با خط زيبا نسخ و سرلوح های مطلّا همراه باقرأت سبعه اين نسخه ديگری که بخط محمد بن الطول تاش بن عبد الله المقری البغدادی کتابت شده مقابله گرديده و ده ها نسخه نفيس ديگر قرآنی که هر يک به شکل بديع و زيبايي آرايش يافته.
          از بخشهای مهمّ ديگر کتابخانه خسرو بيگ نسخه هايي که بقلم علماء و انديشمندان و کاتبان و خوشنويسان بوسنی و هرزگوين کتابت گرديد و نشانگر عظمت علمی و دينی اين منطقه در گذشته است. در زمان سلطه دولت عثمانی بر بوسنی و هرزگووين مدارس و خانقاهها در سراسر اين منطقه رونق داشت و چون حکام عثمانی بزبان فارسی علاقمند بودند. فارسی زبان ادبيات و شعر بود در اکثر خانقاهها دواوين شعرای بزرگ ايران چون حافظ و سعدی و مثنوی مولانا جلال الدين بلخی خوانده می شد و شرح های فراوانی به زبانهای مختلف بر مثنوی نوشته شد علاوه بر فارسی بسياری از علما بزبان عربی کتاب تأليف کردند. کتاب الحکم فی نظام العالم، در زبان عربی که درباره تشکيل دولت و جمع بين اخلاق و سياست در آن بحث می کند اين کتاب بقلم حسن الکافی الاقصاری تأليف شده است وی افراد ذی نفوذ در دربار عثمانی بود در زمينه سياسی، تاريخ، فقه و کلام دارای تأليفات زيادی است وی علاوه بر تاليفات کتابهای زياد به زبان عربی در وطن خود در منطقه بروساتس مسجد و مدرسه و تکيه و چاه آب بنا کرد و تعدادی از خوشنويسان و کاتبان را برای کتابت استخدام کرد و کتاب نظام العالم وی بخط محمد جانجيتش در سال 1926 کتابت شده است. تفسير سوره فتح از تأليفات شيخ محمد موسی علامک وی از علمای بزرگ و صاحب تأليفات در تفسير، منطق نحو و علوم بلاغی بود. مجموعه فتاوی احمديه موستاريه به لغت ترکی از احمد بن محمد موستاری و کتاب الفوائد العبديه بقلم مصطفی ايوبوفيتش معروف به شيخ يويو در شرح الانمودج زمخشری وی دارای تأليفات در زمينه های مختلف علوم اسلامی بود و اکثر کتب وی بخط وی از کتابخانه کتراجوزيک در موستار به کتابخانه خسرو بيگ منتقل گرديد مجموعه قصايد به زبان ترکی و کتاب در مرثيه و جدول قياسيات و التقويم سنوی سرايوو از جمله نسخه های معتبر و نادر در کتابخانه غازی خسرو بيگ است.

 

 

 

© 2015 indianislamicmanuscript.com, All rights reserved.