سه شنبه ١٧ تیر ١٣٩٩
شاهنامه فردوسي و هويت ايراني

بزرگترين شاهنامه ي جهان

٦/٤/٢٠٢٠ - ٥:٥١

 شاهنامه فردوسی و هویت ایرانی

 

در تاریخ 19 فوریه ، اندکی قبل از انتشار ویروس کرونا در کشور هند ، نمایشگاهی با عنوان "شاهنامه فردوسی و هویت ایرانی" در مرکز بین المللی هند ، دهلی نو توسط مرکز بین المللی میکرو فیلم نور با همکاری بنیاد پارزور سفارت جمهوری اسلامی ایران و مرکز بین المللی هند در دهلی نو به مناسبت هفتادمین سال روابط دیپلماتیک ، تاریخی و فرهنگی هند و ایران برگزار شد.

روابط فرهنگی ميان دوملت ايران و هند به هزاران سال بازمی گردد. ملت ايران و هند پيوستگی های و وابستگی های اخلاقی و معنوی فراوان داشته که مظاهر آن در فرهنگ و هنر اعمّ از ادبيات شعر، موسيقی و دانش های مختلف متجلّی شده است. عمق پيوستگی ها و ابعاد اين روابط آنقدر گسترده و عميق است که باوجود فراز و نشيب ها سياسی و اجتماعی نتوانسته اند پيوندهای فرهنگی ميان مردمان اين دوملت بزرگ را از هم جدا کنيد، بر اساس شواهد تاريخی ايران و هند حتی بيش از ورود و شکل گيری تمدن اقوام آريايي باهم در ارتباط بوده اند. در دوره پس از اسلام روابط فرهنگی مشترک ايران و هند آنقدر بهم نزديک شد که بسياری از دانشمندان ادبا، هنرمندان و صنعتگران ايرانی به هند مهاجرت کردند در تمدنی مشترک هند بزرگ را يکی از بزرگترين تمدنهای فرهنگ های جهان آن روز ساختند. بناهای تاريخی چون تاج محل وقصرها وعمارت های بازمانده از دوران تمدن مشترک ايران و هند همچون قلعه سرخ و  هزاران نمونه دیگر از هنر نشانگر عمق روابط اين دوملت بزرگ است.

 

            يکی از بزرگترين وعميق ترين رشته روابط ميان ايران و هند زبان و ادبيات است. زبان فارسی حدود هفتصد سال بر بخش أعظم سرزمين هند و بر قلب های مردم فرمانروايي داشت. انديشمندان به زبان فارسی کتاب می نوشتند وشعرا به اين زبان شعر می سرودند ونامه ها و مکاتبات دربار شاهان به اين زبان بود و با توجه به نزديکی حماسه ها و اساطير ايران و هند ارتباط ادبی و حماسی  بين دو ملت تقويت شد. در میان شاعران ایرانی که بر ادبیات و فرهنگ شبه قاره هند اثر گذاشتند و شهرت و مقبولیت خاصی کسب نمودند نام حکیم ابوالقاسم فردوسی در آغاز نام هاست. بزرگترین دلیل این ادعا وجود صدها نسخه خطی و چاپی ؛شاهنامه؛ در هند است .

 

شاهنامه خوانی در ايران و هند در طول قرن ها مورد علاقه ی مردم بوده است و شاهنامه های زيادی در خانواده های مختلف کتابت شده است هنرمندان ايرانی و هندی در تهيه شاهنامه تلاش زيادی کردند خطاطان، چهره نگاران و تذهيب کاران در دربارها و مراکز علمی شاهنامه را بعنوان يک حماسه بزرگ مورد توجه قرار می دادند و صدها کتاب شاهنامه توسط هنرمندان ايرانی و هندی کتابت و تذهيب شده است.

 

 در ادامه کارهنرمندان دوملت، مرکز بين المللی ميکروفيلم نور تصميم به کتابت شاهنامه جديد با تذهيب و مينياتور های اصيل به مدد هنرمندان هندی اقدام کرده است. کاراين شاهنامه در هفتادومين سال روابط سياسی و فرهنگی ايران و هند به پايان رسيد تا عمق روابط بين دو ملت علی رقم تغيير زبان نشان داده شود.

 

در زمانی که چراغ زبان و ادب و هنر فارسی در کشور پهناور هند رو به افول گذاشته است و خدمات ۷۰۰ ساله عالمان و ادیبان و هنرمندان ایرانی به سرزمین کهنسال هند را کم کم باید در کتابخانه ها، موزه ها، و مراکز علمی جستجو کرد و بازپروری هنرمندان و گردآمدن دوباره آنان برای خلق اثری ماندگار از هنر ایرانی کار چندان آسانی نیست. هنرمندانی که پدرانشان با بازگشت همایون شاه، از ایران به هند آمدند و میراث هنر ایرانی را به فرزندان شان منتقل کردند، ولی امروزه بازماندگان این هنرمندان بخاطر بی توجهی  به هنر و هنرمند مجبور به انجام کارهایی دون شان برای گذراندن امور زندگی هستند و فراخواندن این هنرمندان و آغاز کتابت شاهنامه شعله های امید را در وجود شان شعله ور کرد و با عشق و شور، و همتی بلند جمعی از بازماندگان از نسل هنرمندان ایرانی و هندی به خلق اثری هنری دیگر در تاریخ هند همت گماشتند. کتابت و تزیین دوباره شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی یاد آور تاثیر حماسه بزرگ تاریخی و ملی در نسل های گذشته و آینده است. هنرمندانی که در خلق این شاهنامه که بزرگترین شاهنامه مصور جهان تا به امروز است عبارتند از:

 

۱.مولوی شمیم احمد بیجنوری حنفی، خطاط ، حافظ  قرآن و امام یکی از مساجد محلات دهلی که در سال ۱۳۵۰ در بیجنور در ایالت اترپردیش متولد شد و خطاطی را از پدر که به شغل کشاورزی مشغول است آموخت و از سال ۱۳۷۵ با مرکز میکروفیلم نور همکاری دارد و تا کنون ۷ قرآن و سه نهج البلاغه و چهار صحیفه سجادیه را علاوه بر شاهنامه  کتابت کرده است و اکثر کارهای هنری وی به کتابخانه آستان قدس رضوی تقدیم گردیده است.

 

۲.کاغذ این شاهنامه از بهترین کاغذ دست ساز و زیر نظر متخصصین مرکز میکروفیلم نور در شهر هاپور در ۵۰  کیلومتری شهر دهلی در کارخانه   ‍پرمود گرگ تهیه گردیده است. بخش دیگری از کاغذ های آن در جیپور در کارخانه  ذاکر حسین  در محله ی کاغذ سازان ساخته شده است.

 

۳.این شاهنامه دارای ۴۴ تصویر است که تصاویر آن بر گرفته از شاهنامه بایسنقری و شاهنامه های دوره صفوی است. تصویرگری های این نسخه تلفیقی است از هنر اسلامی و هندی که نفوذ هنر ایرانی را در ادوار مختلف را به نمایش می گذارد که  پیوند دو هنر ایرانی و هندی سبک نوین، و منحصر به فردی را در خلق این شاهنامه بوجود آورده است. مدیریت گروه هنرمندان نگارگر را وینود کومارشرما بعهده داشته است و تصویر ها در شهرهای جیپور توسط هنرمندان جیپوری تهیه شده است.

 

 

۴.شاهنامه دارای ۴۷۰ صفحه است در تمامی برگ ها تذهیب ها باهم متفاوت است .کار تذهیب صفحات به سرپرستی استاد ممتاز علی تونکی هنرمند و تذهیب کار، از خاندان صاحب زادگان شهر تونک در ایالت راجستان، در هند توسط اساتید تذهیب کار صورت گرفته است.

 

۵.جلد تمام چرم ضربی این اثر توسط استاد محمد رضوان  سنبهلی و گروه همکاران وی در مرکز میکروفیلم نور آماده شده است.

 

۶.این شاهنامه دارای جعبه ایی تمام عاج با گل و بوته ها و اشعاری از دیوان سلمان ساوجی مزین گردیده و سرپرستی این اثر هنری نفیس را آقای جاوید ، رییس و مدیر کارگاه و نمایشگاه مغول آرت و گروهی از هنرمندان این مجموعه در دهلی به عهده داشته اند.

 

مشخصات نسخه

اندازه

 ۶۰سانتیمتر عرض   - ۷۵ سانتیمتر طول

کاغذ

دست ساز

وزن نسخه

۲۰ کیلوگرم

وزن جعبه

۲۰ کیلوگرم

متن

۸ ستونی

مدت نگارش

۵ سال- از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۳۹۵

جعبه

عاج فیل دارای گل و بوته کنده کاری شده و مزین به اشعاری از سلمان ساوجی

نوع خط

نستعلیق

تذهیب

تمامی اوراق دارای تذهیب های متفاوت

سرلوح ها

دارای دو سرلوح زرین و مزدوج

 

 

 

© 2015 indianislamicmanuscript.com, All rights reserved.