دوشنبه ٣٠ بهمن ١٣٩٦

به نام خدا

درباره مرکز بین المللی میکروفیلم نور

یكی‌ از حسّاس ترین‌ و مهمّترین‌ بخش‌ روابط‌ میان‌ دو ملّت‌ ایران‌ و هند، وجود اشتراکات قومی‌ و پیوندهای‌ دیرینه فرهنگی‌ و اجتماعی‌ این‌ دوسرزمین‌ پهناور و كهنسال‌ است‌. هر چند روابط‌ ایران‌ و هند داستانی کهن و چند هزار ساله است، امّا با ورود اسلام‌ به‌ شبه‌ قاره‌ هند و تشكیل‌ حكومت های‌ اسلامی‌ در طول‌ قرن های‌ متمادی‌، ارتباط‌  هند باسرزمین‌های‌ اسلامی‌ به‌ ویژه‌ ایران‌ بیشتر شد. در این دوره زبان فارسی به مدت هشتصد سال به عنوان زبان اداری و دربار هند استفاده می شد و سبب بروز تحوّلات‌ سیاسی‌، اجتماعی و فرهنگی بسیاری شده است.
به واسطه تبلیغ دین اسلام توسط عرفای ایرانی، مهاجرت هنرمندان و اندیشمندان فارسی زبان و همچنین ارتباط تجاری هند با ایران، زبان فارسی نفوذ گسترده ای در شبه قاره ی هند پیدا کرد،  به نحوی که تمامی نامه ها، مکاتبات و کتاب های علمی و مذهبی به زبان فارسی نگارش می شد. با به روی کار آمدن حکومت گورکانی و نفوذ قابل توجه فرهنگ ایرانی در این سلسله، زبان فارسی  در شبه قاره هند به صورت روزافزونی گسترش یافت. تأثیر این‌ آمیزش‌ فرهنگی‌ در سایة‌ اسلام‌ تحوّلات‌ جدیدی‌ را در زمینه‌های ‌مختلف‌، به‌ همراه‌ داشت‌. تا جایی که امروز بخش اعظمی از میراث فرهنگی هندوستان با فرهنگ ایرانی گره خورده است. زبان فارسی  که سال ها به عنوان  فصل مشترک فرهنگی و هویتی ایران و هند محسوب می شد به تدریج به دلیل تحولات اجتماعی و سیاسی هند منسوخ شده و میراث آن رو به زوال است. 
مرکز بین المللی میکروفیلم نور در سال ۱۳۶۴ به امر مقام معظم رهبری و با همت دکتر مهدی خواجه پیری برای حفظ میراث ایرانی و اسلامی در هند، در محل خانه فرهنگ ایران در دهلی نو تاسیس شد. تاسیس این مرکز مقارن با چهارصدمین سالگرد شهادت  علامه قاضی نورالله  شوشتری فقیه، محدث و عالم بزرگ شیعه بود. از همین رو، نام مرکز با نام این عالم ربانی مزین شده است. 
اهداف مرکز میکرو فیلم نور
- شناسایی، حفظ و صیانت از میراث مکتوب اسلامی – ایرانی در کشور هند
- راه اندازی شبکه بين المللی اطلاع رسانی نسخ خطی
- تسهیل در دسترسی به اطلاعات و منابع خطی جهت پژوهشگران و محققان
- ترویج کارهای تحقیقاتی و پژوهشی با اهداف احیاء ميراث مکتوب
- برقراری ارتباط بامراکز شرق شناسی و کتابخانه ها
- برگزاری نشست ها و دورهای تخصصی در زمينه پژوهش, مرمت, نسخه شناسی و فهرست نگاری نسخه ها و اسناد شرقی
- چاپ همانند نسخه های نفیس و نایاب
- حمايت از پروژه های تحقيقاتی مرتبط با ميراث مشترک ايران و هند

در راستای پیشبرد اهداف فوق بخش ها و فعالیت های مرکز میکروفیلم نور بدین شرح می باشد:
- آرشیو میکروفیلم و مرکز اسناد تصویری
تهیه میکرو فیلم و تصویر دیجیتال بیش از ۶۰ هزار نسخه های خطی فارسی، عربی و اردو کتابخانه های هند از جمله فعالیت های این مرکز در حوزه ی مدیریت دانش و اطلاعات است. این حجم اطلاعات از طریق عقد تفاهم نامه در قالب مشارکت های دو سویه با بیش از ۲۰ کتابخانه، دانشگاه، مرکز اسناد و دیگر مراکز فرهنگی آموزشی انجام شده است که از آن جمله می توان به آرشیو ملی هند، کتابخانه مولانا آزاد دانشگاه علیگر، کتابخانه درگاه پیر محمد شاه احمد آباد، کتابخانه، مدرسه و جامعه سلطانیه لکهنو، کتابخانه درگاه شاه ابوالخیر دهلی، کتابخانه ذاکر حسین دانشگاه جامعه ملی اسلامیه دهلی نو و کتابخانه ایوان غالب دهلی نو اشاره کرد. 
- بخش‌حفاظت و مرمت
با توجه به عوامل آسیب رسان محیطی در هندوستان،  آفت زدایی، استحکام بخشی و مرمت نسخ تاریخی اهمیت ویژه ای دارد. از این رو مرکز بین المللی میکرو فیلم نور با بهره از دانش جدید مرمت و تلفیق آن با روش های سنتی هند به روش جدیدی برای مرمت و حفظ نسخ خطی دست یافته است. تا کنون تعداد زیادی نسخه و کتاب خطی در این بخش استحکام بخشی و مرمت شده اند.  از مهمترین پروژه های بخش مرمت مرکز میکروفیلم نور، میتوان به مرمت نسخه ی هفتصد ساله ی کلیات سعدی و  یک قرآن مجید سی جلدی در ابعاد یک در دو متر متعلق به مسجد جامعه شهر بارودا اشاره کرد که بیش از دویست و پنجاه سال قدمت دارد.
  - بخش رایانه
در بخش کامپیوتر تصحیح دیجیتال نسخ با نرم افزار های کامپیوتری و آماده سازی فایل های دیجیتال انجام می شود. تهیه فایل دیجیتال از میکروفیلم های مرکز نیز از دیگر فعالیت های این بخش به شمار می رود. 
- فهرست نگاری
فهرست نگاری  در دوبخش تهیه ی فهرست نسخه های دیجیتال و میکروفیلم های موجود در مرکز و  تهیه فهرست  نسخه های خطی  متعلق به کتابخانه ها و مراکز علمی هند انجام می شود.  فهرست کتابشناسی کلیه ی کتب و نسخه های خطی و چاپ سنگی، روزنامه ها و اسناد گردآوری شده  در قالب فهرست نسخ چاپ شده و یا آماده ی انتشار است.  همچنین کلیه ی فهرست های تهیه شده به صورت  بانک اطلاعاتی برای ارایه ی خدمات به پژوهشگران در وب سایت مرکز  بارگذاری شده اند. 
- بخش چاپ و همانند
ازدیگر فعالیت های این مرکز تهیه نسخه ی همانند است. این امر با هدف چاپ محدود کتب و نسخ تاریخی جهت بهره برداری در کتابخانه های بزرگ دنیا انجام می شود. نسخه های همانند کتب، بر روی کاغذ های دست ساز چاپ می شوند که به سفارش و نظارت این مرکز تولید شده است. تقویت بنیه کاغذ، تثبیت مرکب نسخه، استحکام کاغذ در برابر رطوبت و  مصونیت کامل در مقابل عوامل آسیب رسان محیطی از جمله ویژگی های کاغذ های دست ساز است. بیش از 270 کتاب تاریخی با شمارگان ۵۰ تاکنون در مرکز میکرو فیلم نور به چاپ رسیده است. از مهمترین کتب همانندسازی شده  می توان به قدیمی ترین نسخه نهج البلاغه متعلق کتابخانه مولانا آزاد علیگر، لوایح جامی نوشته نورالدین عبدالرحمن بن احمد جامی، مواقع النجوم محی الدین محمد بن علی بن عربی، نسخه ناسخه ی  مثنوی معنوی، شرح اخلاق ناصری و بوستان سعدی اشاره کرد.
- بخش صحافی و جلد سازی
فرایند آماده سازی، تنظیم و به هم پیوستن صفحات کتب همانند و تهیه جلد با آرایه های مرتبط با اصل نسخ در بخش صحافی انجام می شود. از ویژگی های این بخش می توان به ساخت جلد های ضربی به روش سنتی اشاره کرد. 
- بخش هنری
در راستای احیای هنر کتابت و روش های کهن کتاب آرایی در هند، خلق آثار هنری با هدف حمایت از هنرمندان مسلمان هندی در مرکز میکروفیلم نور انجام می شود.  از جمله آثار هنری این مرکز  می توان به کتابت و صفحه آرایی چندین  قرآن مجید، ادعیه، شجره و کتب ادبی به صورت بسیار نفیس و در ابعاد منحصربه فرد اشاره کرد. این آثار در قالب نمایشگاه هایی در مراکزفرهنگی-  هنری هندوستان به معرض نمایش گذاشته شده اند.

مرکز بین المللی میکروفیلم نور

© 2015 indianislamicmanuscript.com, All rights reserved.